 - Lou Treleaven.jpg)
Shikó - Shigehiko Toyama
De Japanse kunst van helder denken
Hoewel kennis toegankelijker is dan ooit, wil dit niet zeggen dat een vol hoofd en een overvloed aan informatie leiden tot beter of dieper nadenken, aldus de Japanse schrijver Toyama in zijn boek Shikó over beter leren denken.
De kernpunten in het boek zijn dat er geen nieuwe feiten nodig zijn om gedachten te ordenen. Wel is het belangrijk om oude en onnodige informatie op te ruimen voor nieuwe inzichten, weg te blijven bij de informatiestroom van nieuws en social media en de tijd te nemen om gedachten te laten bezinken.
Op een dag viel het Toyama op dat losse woorden stilstaande elementen zijn waaruit toch een stroom van betekenis ontstaat zodra je een tekst leest. Dat het proces van waarnemen van deze losse woorden wordt opgevat als één samenhangend geheel komt volgens hem omdat je ogen over de regels glijden. Als je door een lastig stuk tekst raast in plaats van het langzaam te lezen, blijk je het soms heel goed te kunnen begrijpen. Dit komt doordat de ´nabeelden´ dan nog actief zijn en de onderdelen zich makkelijker tot een geheel vormen. Dit fenomeen noemt Toyama ´retorisch nabeeld´, een vorm van een nabeeld dat zich op zinsniveau voordoet en niet op het netvlies. Elk woord is als een filmbeeldje, een opzichzelfstaand element. Net zoals we bij een film een vloeiende beweging zien, zo ervaren we de losse woorden van taal ook als één geheel.
De kernconclusie van Toyama is dat aan rationaliteit en intelligentie ook eigen en persoonlijke eigenschappen mogen worden toegevoegd. Door niet passief kennis tot je te nemen en dat wat je zelf hebt doordacht krachtig te blijven uitdragen naar anderen, kunnen nieuwe dingen ontstaan. Juist in wat rommelig en gemengd is, schuilt kracht. Helder en zelfstandig denken ontstaat door intelligentie en rationaliteit niet met elkaar te laten vechten maar juist te verbinden en onbelangrijke zaken bewust te vergeten. Door selectief afstand te nemen en tijd te geven aan gedachten, ontstaat diepte en structuur, zodat gedachten op een natuurlijke manier groeien. Dit alles zorgt ervoor dat men de in het boek van Toyama beschreven ´Japanse kunst van helder denken´ machtig wordt, en wie wil dit niet.
Shigehiko Toyama was hoogleraar Engelse literatuur aan de universiteit van Tokio en essayist.
Shikó, De Japanse kunst van helder denken, telt 287 pagina´s, verscheen voor het eerst in 1983 en is sindsdien een tijdloze bestseller. De Nederlandse vertaling uit 2026 is van Thom van Dam en verschenen bij Alfabet Uitgevers.
Alle boekrecensies zijn terug te vinden op: www.vlaardingenleest.nl
Waardering:
